Zen en christendom, daarover moet heel wat te vinden zijn op het web. Ik voorzie vele vage teksten en het nodige geknok om de eigen godsdienst te laten triomferen. Zitten er ook juweeltjes tussen?
Ik bedacht op voorhand dat googlen op ‘zen and christianity’ nogal wat websites zou opleveren die wervend spreken voor de eigen godsdienst van de schrijver. Aanhangers van de minderheidsgodsdienst (waarschijnlijk zen) zouden het christendom in zijn waarde laten en de toegevoegde waarde van zen benadrukken. De christelijke meerderheid heeft alle meerwaarde die zij nodig heeft en zou dus het nut van zen kunnen marginaliseren.
OrthodoxPhotos [1] bevat een lang artikel over de toekomst van godsdienst in relatie tot de hedendaagse christelijk-orthodoxe variant. Het is geschreven onder redactie van bisschop Alexander van de Russian Orthodox Church Abroad [2] in Californië. Er kan geen twijfel over zijn wat het ware geloof is. Hoewel men toegeeft dat zenmeditatie een toestand van stilte kan oproepen, komt dit, naar hun zeggen, overeen met de ervaringen van mensen die drugs gebruiken. Het is dan ook begrijpelijk dat men de conclusie trekt dat orthodox-christenen zich verre moeten houden van deze heidense meditatie. In deze open toestand ontmoet men immers gevallen geesten en demonen en wordt hierdoor vervuld. Deze spirituele vormen zijn onverenigbaar met het het christendom! Overigens: het tegenovergestelde van orthodox is ‘heterodox’, daar had ik nog nooit van gehoord [3].
De Western Chan Fellowship [4] in Engeland bewandelt de tegenovergestelde weg. Bij monde van Dr. John Crook, geautoriseerd leraar in de chan-lijn, bespreekt men de dialoog tussen zen en christendom [5]. Men geeft toe dat het christendom aan de wortel van de westerse cultuur ligt. Het wordt echter vandaag de dag verworpen door zijn onvermogen aan te sluiten bij de wetenschappelijke vooruitgang. De kracht van het boeddhisme is dat het juist goed aansluit bij de ontwikkelingen in de natuurkunde en de filosofie. Volgens de site ligt de spirituele kracht van het ‘diepe’ christendom in afgelegen kloosters waar men zich nog overgeeft aan contemplatie . Dit diepe christendom heeft (niet zo verrassend), volgens Dr. Crook dezelfde waarden als het boeddhisme. Het boeddhisme heeft echter geen god, het christendom wel; hoe kunnen we dit verenigen? Volgens de site is er geen weldenkende priester meer die meent dat God vandaag de dag nog essentieel is voor het christendom. Ik vraag me af wat die weldenkende priester daar zelf over te zeggen heeft. De site geeft aan dat het gebruik van apofatische theologie [6] uitkomst kan brengen om dit probleem op te lossen. Hierbij vermijdt men (over God) te zeggen wat men niet kan weten. Op deze wijze wordt God dusdanig geabstraheerd dat er weinig meer over te zeggen valt dan dat het ook Buddha Mind zou kunnen zijn. Grappig genoeg wordt de apofatische aanpak ook al gebruikt voor de (non-)beschrijving van nirvana, dus we zijn op bekend terrein. Om de cirkel rond te maken blijkt in de christelijk-orthodoxe kerk de apofatische traditie vaak samen te gaan met het geloof in incarnatie [7]: het geloof dat God zich gemanifesteerd heeft via het vlees en bloed van Jezus Christus. Dr. Crook zeg het niet, maar zouden we Jezus als bodhisattva kunnen opvatten?
Sidney Tin Htut gaat op de site FutureBuddhaJesus [8] nog een stap verder en heeft door middel van het schrijven van een boek onderzocht of Jezus en Maitreya (de toekomstige boeddha) dezelfden zijn. Jezus zal immers op de dag des oordeels wederkeren op aarde [9]. ‘Maitreya is een bodhisattva, die volgens sommige boeddhisten uiteindelijk op aarde geboren zal worden, verlichting zal bereiken en een pure dhamma zal onderwijzen‘, zo vertelt ons Wikipedia [10]. Dat beiden één zijn valt dus niet uit te sluiten. Dit is geen origineel idee van meneer Htut. In 1946 introduceerde Alice A. Bailey dit concept en schreef er een boek over, getiteld The reappearance of Christ. Het boek is nog steeds verkrijgbaar [12]. Bailey was aanvankelijk lid van de Theosophical Society [13] maar werd daar uitgezet omdat ze op aandrang van een (niet fysiek aanwezige) meester boeken begon te schrijven over tal van onderwerpen. Deze boeken werden uitgegeven door het door haar opgerichte en nog steeds bestaande Lucis Trust [14]. Bailey is controversieel door haar racistische en anti-semitische uitspraken.
Ik blijf stiekem aanhanger van de gedachtegang dat er ook onafhankelijke informatie te vinden moet zijn! Interfaith [15] belooft een generieke bron van informatie voor het menselijk denken in al zijn vormen te zijn. Dat blijkt voornamelijk om religie te gaan. In het forum [16] worden religies vergeleken en bediscussieerd. Op ComparativeReligion [17] worden de wereldreligies vergeleken vanuit een christelijk perspectief. Men wil onderzoeken of de wereldreligies elkaar aanvullen en (alleen) tezamen het juiste perspectief op de waarheid geven. Na uitgebreide vergelijking die het nalezen waard is, komt men tot de conclusie dat dit gezamenlijke pad niet bestaat.
Hoewel ik eigenlijk even geen godsdienst meer kan zien, wil ik toch nog wijzen op Jesus through buddhist eyes [18]. Hierin worden drie boeken besproken (van Dalai Lama, Thich Nhat Hanh en Kenneth S. Leong). De bespreker heef een scherp oog voor de manieren waarop de auteurs pogen om Jezus voor hun spirituele karretje te spannen. Het is zeker geen negatief artikel, hij looft de pogingen om respect te doen aan de historische figuur Jezus, iets wat in christelijke studiekringen [19] kennelijk niet altijd vanzelfsprekend is. Ook prijst hij de auteurs omdat zij de verworven christelijke kennis echt gebruiken om hun boeddhistische leven te verrijken.
In een poging deze column af te sluiten kwam ik tot de conclusie dat het door mij gedane werk nutteloos is. BuddhistLinks.org [20] bevat al een enorme lijst met links over Buddhism & Christianity die door mij niet te overtreffen is. Na deze zoektocht kan ik één conclusie wel onderschrijven: ‘Religious people are funny.’[21]
Ruud Waij (http://waij.com)
Links:
1 http://www.orthodoxphotos.com/readings/future/zen.shtml
2 http://www.fatheralexander.org
3 http://en.wikipedia.org/wiki/Heterodox
4 http://www.westernchanfellowship.org
5 http://www.westernchanfellowship.org/zen-and-christianity.html
6 http://orthodoxwiki.org/Apophatic_theology
7 http://orthodoxwiki.org/Incarnation
8 http://futurebuddhajesus.com/
9 http://nl.wikipedia.org/wiki/Wederkomst_van_Jezus
10 http://nl.wikipedia.org/wiki/Maitreya
11 http://en.wikipedia.org/wiki/Alice_A._Bailey
12 http://www.amazon.com/Reappearance-Christ-Alice-Bailey/dp/085330114X
13 http://en.wikipedia.org/wiki/Theosophical_Society
14 http://www.lucistrust.org/
15 http://www.interfaith.org/
16 http://www.interfaith.org/forum/comparative-studies.html
17 http://www.comparativereligion.com/
18 http://www.christianitytoday.com/bc/1999/marapr/9b2046.html
19 http://en.wikipedia.org/wiki/Jesus_Seminar
20 http://buddhistlinks.org/BuddhismChristianity.htm
21 http://www.religiouspeoplearefunny.com/
Dit artikel verscheen in themanummer ‘Zen en Christendom', Lotusvijver winter 2010. Andere artikelen in dit themanummer zijn: ‘Leve Sint Michaël', ‘Dagje Zundert', ‘Opmaat tot Eeuwigheid' en ‘Rooms en toch Zen'.
Bestellen? Dat kan, mail: redactie@lotusvijver.nu
